Xẩm Hà Nội tìm đường chinh phục khán giả
Thứ năm, 21/08/2014 - 09:04 PM (GMT+7)
[+] Cỡ chữ: Mặc định
Các thành viên trẻ của Trung tâm Nghiên cứu và phát triển âm nhạc Việt Nam trong một buổi luyện tập hát xẩm.
Các thành viên trẻ của Trung tâm Nghiên cứu và phát triển âm nhạc Việt Nam trong một buổi luyện tập hát xẩm.

Từ chỗ có nguy cơ thất truyền, đến giờ, công chúng Thủ đô có thể thưởng thức hai buổi hát xẩm mỗi tuần trong khu phố cổ, vào các tối thứ sáu, thứ bảy hằng tuần. Hát xẩm đang từng bước thành công trong việc tìm đường đến với công chúng Thủ đô.

Chỉ riêng sân khấu hát xẩm tại chợ Đồng Xuân mỗi đêm thứ bảy đã có khoảng 1.000 khán giả, phần lớn là những người trẻ tuổi. Không những thế, khu phố cổ mới có thêm một địa chỉ dành cho người yêu xẩm, đó là đền Quán Đế ở 28 phố Hàng Buồm. Cứ vào tám giờ tối thứ sáu, buổi biểu diễn xẩm bắt đầu. Hàng Buồm là phố đi bộ, không gian hẹp hơn chợ Đồng Xuân, nhưng cũng thu hút hàng trăm khán giả. Những quán hàng quanh đây nhờ thế mà đông lên, khi vừa thưởng thức các món ăn, người ta vừa được nghe hát xẩm miễn phí.

Đối với những nghệ sĩ, nghệ nhân hát xẩm, việc biểu diễn ở chợ đêm Đồng Xuân của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển âm nhạc Việt Nam (phối hợp Công ty cổ phần Đồng Xuân) có thể coi là bước đột phá, tạo đà cho sự phát triển của hát xẩm thời gian qua. Qua đây, công chúng biết đến xẩm, đồng thời, tạo một sân khấu cho những người trẻ tuổi có điều kiện biểu diễn, phát triển tài năng. Ca nương Nguyễn Thu Phương, sinh năm 1985 là một trường hợp như thế. Khi Phương đến với trung tâm, hát xẩm còn chưa được nhiều người biết đến. Cán bộ lãnh đạo trung tâm đã giao cho Phương nhiệm vụ "làm gương" cho những bạn trẻ khác, chứng minh rằng một cô gái trẻ trung, xinh đẹp có thể gắn bó với hát xẩm, qua đó, mọi người thay đổi cách nhìn về loại hình nghệ thuật này. Và Phương đã từng bước "hiện thực hóa" mong muốn của các thầy. Phương cho biết: "Mỗi dịp biểu diễn, các nghệ sĩ, nghệ nhân thường giao lưu với khán giả. Trung tâm luôn tận dụng dịp này để đưa xẩm đến với công chúng. Trong những buổi biểu diễn, các bạn trẻ thường hỏi về nguồn gốc hát xẩm, ông tổ dòng hát xẩm và những điệu hát xẩm... Khi được biết xẩm không phải là sản phẩm văn hóa "dưới mức bình dân" như nhiều người nghĩ, nhiều bạn tò mò đến tận trụ sở trung tâm để tìm hiểu. Có những bạn sinh viên dẫn cả lớp đến tìm hiểu, không ít người xin học. Có thể nói, xẩm đã chinh phục được các bạn trẻ". Nhờ những nỗ lực không ngừng của các nghệ sĩ, nghệ nhân, xẩm ngày càng được biết đến nhiều hơn. Không chỉ biểu diễn tại khu phố cổ, nhiều nhà hàng, khách sạn lớn như: Khách sạn La Thành, nhà hàng Sen Tây Hồ... còn thường xuyên mời các nghệ sĩ, nghệ nhân hát xẩm của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển âm nhạc Việt Nam đến biểu diễn phục vụ khách du lịch. Xẩm còn hiện diện tại nhiều sự kiện văn hóa, du lịch, thương mại... khác trên địa bàn.

Trên địa bàn thành phố ngày càng xuất hiện thêm các câu lạc bộ, các nhóm hát xẩm. Nhóm Xẩm Hà thành là một trong số đó. Nhóm được thành lập bởi các nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa, Khương Cường, Quang Long, Đình Dũng, Văn Hải... Xẩm Hà thành có cách "lôi kéo" khán giả, nhất là khán giả trẻ đến với hát xẩm theo một cách đặc biệt: xây dựng một tiết mục xẩm đề cập đến vấn đề thời sự hiện nay. Đó là tiết mục "Tiễu trừ cướp biển", được thể hiện theo điệu xẩm sai (một trong những điệu xẩm cổ). Với tiết tấu sục sôi, thậm chí có nhiều đoạn tiết tấu mạnh với nhịp trống giục liên hồi, "Tiễu trừ cướp biển" đã truyền tải tinh thần yêu nước của nhân dân, thể hiện sự quyết tâm đồng sức, đồng lòng của nhân dân trong việc bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc. Bản xẩm "Tiễu trừ cướp biển" được coi là phiên bản của bài "Tiễu trừ giặc dốt" (của nghệ nhân Vũ Đức Sắc) từng được biết đến rộng rãi khi cổ vũ cho phong trào bình dân học vụ. Tiết mục này sử dụng ngôn ngữ đương đại, hóm hỉnh tạo cảm giác gần gũi với người nghe. Không những thế, đây còn được xem là tiết mục tạo đà cho những tiết mục, những bài hát xẩm mới phù hợp với những vấn đề đặt ra trong cuộc sống hôm nay. Rất nhiều người khi thưởng thức tiết mục này đã thay đổi hẳn quan niệm xẩm là cũ, là cổ.

Hà Nội là một trong những cái nôi của hát xẩm, hay chính xác hơn, là nơi mà nghệ thuật hát xẩm phát triển đến đỉnh cao. Không chỉ có những bài, những điệu dân dã, mà nơi đây còn có nhiều làn điệu với lời ca thanh tao như xẩm tàu điện, xẩm nhà tơ(xẩm nhà tơ là xẩm thính phòng, phục vụ tầng lớp giàu có, trí thức). Nhờ chiếm được cảm tình của công chúng, nhiều làn điệu xẩm đang từng bước được khôi phục, ngày càng có nhiều người quan tâm hơn. Nếu trước kia, những buổi biểu diễn tại chợ đêm phố cổ thường do các nghệ sĩ, nghệ nhân cao tuổi tham gia, thì nay, các bạn trẻ thế hệ 8X, 9X dần thay thế, trở thành lực lượng nòng cốt. Những bậc tiền bối có thêm điều kiện để nghiên cứu sâu hơn, phục hồi những nét đẹp cổ từng mai một. Tuổi đời của những học viên tham gia lớp học xẩm do Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển âm nhạc Việt Nam tổ chức cũng đang được trẻ hóa, có cả những bạn sinh sau năm 2000. Hát xẩm đã thật sự chinh phục được giới trẻ Thủ đô.